Περιλαμβάνει  την κοιλάδα της Βάλια - Κάλντα (είναι βλάχικη λέξη και σημαίνει «Ζεστή κοιλάδα».Ονομάζεται έτσι γιατί εμφανίζει σημαντικές θερμοκρασιακές διακυμάνσεις στη διάρκεια του 24ώρου, με πολύ υψηλές θερμοκρασίες κατά την διάρκεια της ημέρας χωρίς νέφωση και πολύ χαμηλές κατά τη διάρκεια της νύχτας), του Αρκουδορέματος, τα βουνά Λύγκος και Μαυροβούνι (Φλέγκα 2.159μ) μέχρι τις κορυφές του βουνού Αυγό(Υψ.2.177μ).

            Η γεωλογική συγκρότηση του Δρυμού αποτελείται από πετρώματα της ομάδας του φλύσχη με αρκετό οφείτη, γάβρο, ασβεστόλιθο και δολομίτη με κυρίαρχη εμφάνιση του σερπεντίνη. Τα εδάφη του Δρυμού σχηματίστηκαν από την αποσάθρωση του περιδοτίτη και του σερπεντίνη. Είναι αργιλώδους, αργιλοπηλώδους υφής, όξινης χημικής αντίδρασης και πλούσια σε μαγνήσιο και σίδηρο ενώ πολλές φορές περιέχουν τοξικές συγκεντρώσεις χρωμίου, νικελίου, μαγγανίου και αλουμινίου.

Η παγωμένη «Ζεστή κοιλάδα» πήρε τ’ όνομά της κατ’ ευφημισμό, καθώς απoτελεί μία από τις πιο κρύες και υγρές περιοχές της Ελλάδας.

            Το κλίμα είναι ορεινό-μεσογειακό από τα πλουσιότερα στην Ελλάδα σε κατακρημνίσματα(1.500mm/έτος) και χιονοπτώσεις. Τα καλοκαίρια είναι δροσερά με αρκετές τοπικές βροχές. Η νέφωση είναι υψηλή και οι παγετοί συνηθισμένοι από τον Οκτώβριο μέχρι τον Μάϊο ενώ το χιόνι καλύπτει τον Δρυμό 7 με 8 μήνες το χρόνο.

            Το τοπίο είναι εντυπωσιακό και εκτός από την ποικιλία μορφολογικών και βλαστητικών χαρακτηριστικών, τονίζεται ακόμη από τεράστιους γκρεμούς και ορμητικά ρέματα. Το περιβάλλον είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την  διαβίωση μιας τεράστιας ποικιλίας ειδών απ’ το ζωικό και το φυτικό βασίλειο.

Καλύπτεται από πυκνά δάση Μαύρης - Λευκόδερμης Πεύκης και Οξυάς, αποτελεί δε καταφύγιο για πολλά είδη πουλιών, ανάμεσα στα οποία είναι και ορισμένα σπάνια αρπακτικά (γύπας- βασιλαετός) και μεγάλα θηλαστικά (αρκούδα – αγριόγιδο- ζαρκάδι) που έχουν εξαφανισθεί απ’ τις περισσότερες περιοχές της Χώρας. Ολόκληρη η περιοχή αποτελεί ίσως τον πιο σημαντικό βιότοπο της Χώρας μας για την καφετιά αρκούδα.

Ο Δρυμός της Πίνδου σαν γενική διαπίστωση Ελλήνων και ξένων ειδικών, χαρακτηρίζεται μοναδικός από βιολογικό, οικολογικό και ερευνητικό ενδιαφέρον. Συνδυάζει το αισθητικό τοπίο μεγάλης αξίας, τον βιότοπο με μεγάλη ποικιλότητα χλωρίδας και πανίδας, πολυποίκιλη γεωμορφολογική σύνθεση, αισθητικότητα και μοναδικότητα σε Εθνική και Ευρωπαϊκή  κλίμακα.

            Με μια πρώτη  διερεύνηση, καταμετρήθηκαν 30 είδη δέντρων και θάμνων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, 120 είδη ποώδους βλάστησης με χαρακτηριστικό την εμφάνιση του ενδημικού είδους Centaurea vlachorum και 18 είδη ορχεοειδών.

Η αξία της περιοχής της Βάλια – Κάλντας και η ανάγκη για την προστασία της έχει αναγνωρισθεί όχι μόνο με την κήρυξη της σας Εθνικό Δρυμό απ’ το 1966 , αλλά και σε πανευρωπαϊκή κλίμακα με την ένταξη της στο δίκτυο των ιδιαίτερα προστατευόμενων περιοχών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (άρθρο 4 οδηγία 75/409). Ακόμα πρόσφατα η ίδια περιοχή έχει ενταχθεί σε ειδικό πρόγραμμα που χρηματοδοτεί η Ε.Ο.Κ.  για τη λήψη των επειγουσών μέτρων για την προστασία και την ορθολογική διαχείριση των πληθυσμών της καφετιάς αρκούδας στην Ελλάδα και την Ιταλία.

            Η κατανόηση της δομής και λειτουργίας των οικοσυστημάτων, αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία της φύσης  και του φυσικού περιβάλλοντος.

ΧΛΩΡΙΔΑ

            Οι άριστες  εδαφικές συνθήκες της περιοχής και το μεγάλο βροχομετρικό ύψος, δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την βλάστηση που παρουσιάζει μεσευρωπαϊκή συγκρότηση. Έτσι κύριο χαρακτηριστικό του Δρυμού είναι τα απέραντα και πυκνά δάση Μαύρης και Λευκόδερμης  Πεύκης  και Οξυάς, που εναλλάσσονται από γυμνές υπαλπικές και βραχώδεις εκτάσεις και από πλήθος μικρών και μεγάλων ρεμάτων. 

            Άλλα δασικά δέντρα που συναντιούνται σε μικρές ομάδες ή κατ’ άτομα είναι η Ελάτη(λίγα διάσπαρτα μεμονωμένα άτομα), διάφορα είδη Δρυός, Σφενδάμου και λοιπά φυλλοβόλα πλατύφυλλα. Η παραποτάμια βλάστηση αποτελείται από Πλάτανο , διάφορα είδη Ιτιάς, Σκλήθρο, Αριά κ.α. Στην υποβλάστηση κυριαρχεί το Πυξάρι , πολλά είδη Βάτου, αναρριχητικά φυτά καθώς και φυλλοβόλοι θάμνοι. Επίσης φύονται πολλά προστατευόμενα ενδημικά και σπάνια είδη χλωρίδας.

            Αξιοσημείωτο είναι η εμφάνιση δύο μικρών συστάδων Δασικής Πεύκης (Κόκκινη Πεύκη) με 32 δέντρα και με 30 δέντρα αντίστοιχα στην κοιλάδα και κοντά στο ρέμα Σαλιατούρα. Αποτελούν τα μοναδικά σημεία εμφάνισης της στην περιοχή του Νομού Γρεβενών, αποτελεί δε πολύτιμο είδος από ερευνητικής άποψης, δεδομένου ότι είναι το κατώτερο όριο(γεωγραφικά) εξάπλωσης της.

ΑΓΡΙΟΛΟΥΛΟΥΔΑ

            Υπάρχει επίσης μια μεγάλη ποικιλία ποωδών φυτών και ορχεοειδών , πολλά από τα οποία είναι σπάνια και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο από αισθητική  αλλά και από ερευνητική πλευρά.

ΠΑΝΙΔΑ

Ιδιαίτερα πλούσια  είναι η πανίδα του Δρυμού, όχι μόνο σε αριθμό ειδών αλλά και σε σπάνια είδη  που έχουν εξαφανισθεί σε άλλα μέρη: Αρκούδα, Λύκος, Αγριόχοιρος , Αγριόγιδο, Ζαρκάδι, Αλεπού, Αγριόγατος, Ασβός, Κουνάβι, Λαγός, Σκίουρος κ.α. Πιθανή είναι η ύπαρξη του Λύγκα.

           Η πτηνοπανίδα ιδιαίτερα περιλαμβάνει πολλά είδη αετών, γυπών , δρυοκολαπτών, αρπακτικών και νυχτόβιων πουλιών και πλήθος από μικρότερα στουθιόμορφα. Έχουν καταμετρηθεί 72 είδη πουλιών. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι εντοπίσθηκαν 8 από τα 10 είδη δρυοκολαπτών και 17 είδη θηλαστικών.

ΕΝΤΟΜΑ

            Στο Δρυμό επίσης βρέθηκαν 6 είδη αμφιβίων και  7 είδη ερπετών, τα οποία είναι αρκετά σπάνια και προστατεύονται σε όλο τον κόσμο. 

«Αγαπάμε τη ζωή, σημαίνει σεβόμαστε και προστατεύουμε τη Βάλια Κάλντα» 

ΜΥΚΟΧΛΩΡΙΔΑ

             Πλούσια είναι επίσης και η μυκοχλωρίδα του Δρυμού. Τα μανιτάρια είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και εντυπωσιακές μορφές ζωής που φιλοξενούνται στον Δρυμό και γενικά στο Δάσος. Η ομορφιά τους, η εξαιρετική νοστιμιά κάποιων φαγώσιμων ειδών, η παραισθησιογόνα, τοξική ή και θανατηφόρα δράση κάποιων άλλων, αλλά και η ικανότητα κάποιων ειδών να φωσφορίζουν τη νύχτα, έχουν προσδώσει μυθικές διαστάσεις στο έτσι και  αλλιώς θαυμαστό κόσμο των μανιταριών.

ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ

            Σε υψόμετρο 1960μ. και 1940μ. υπάρχουν δύο εντυπωσιακές μικρές λίμνες, πάνω στα υπαλπικά υψίπεδα του βουνού Μαυροβουνίου στη Φλέγγα. Οι λίμνες αυτές που αποτελούν το σύμβολο της περιοχής, συνδέονται με πολλούς θρύλους. Έχουν νερό ολόκληρο το χρόνο και  στα νερά τους ζούνε  διάφορα αμφίβια όπως τρίτωνες

(Triturus alpestris) και βατράχια(Bombina variegate,Rana graeca).

Υπάρχουν (3) μονοπάτια που οδηγούν στις λίμνες Φλέγγα:

 Το πρώτο ξεκινάει απ’ το Αρκουδόρεμα στο ύψος της συμβολής με το ρέμα «Μνήματα», το δεύτερο απ’ το ρέμα «Σαλατούρα» και το τρίτο απ’ το διάσελο «Σαλατούρα Μηλιάς» και ακολουθεί την κορυφογραμμή του Μαυροβουνίου. Χρόνος ανάβασης 3 έως 4 ώρες περίπου.

            Επίσης από την πλευρά του Μετσόβου υπάρχει το σημασμένο μονοπάτι Ρ6  που ακολουθεί τον δασικό δρόμο μέχρι το ορειβατικό καταφύγιο του Δήμου Μετσόβου και μετά ακολουθώντας την  κορυφογραμμή του Μαυροβουνίου καταλήγει στις Λίμνες ή στην κορυφή της Φλέγγας. Χρόνος ανάβασης απ’ το καταφύγιο 1,5 έως 2 ώρες περίπου. Επίσης υπάρχει ένα άλλο μονοπάτι που ξεκινάει απ’ την τοποθεσία «Άσπρα λιθάρια» και καταλήγει στα «Αυτιά Φλέγγας» (χρόνος ανάβασης 1 ώρα περίπου) και μετά στις Λίμνες Φλέγγας.

            Τέλος απ’ το χωριό Βοβούσα  διασχίζοντας το «Αρκουδόρεμα» ανηφορικά υπάρχει μονοπάτι που καταλήγει τόσο στην πεδιάδα της Βάλια Κάλντας ( χρόνος ανάβασης 4,5 έως 5 ώρες) όσο και στις Λίμνες Φλέγγας (χρόνος ανάβασης 7 ώρες περίπου)           

Η φύση προίκισε τον τόπο τούτο με ομορφιά αξεπέραστη και αποτελεί έναν ανεκτίμητο φυσικό πλούτο που η ίδια μας κληροδότησε.